Z żoliborskiej perspektywy – rozmowa o życiu i historii najnowszej z prof. Andrzejem Paczkowskim

Rozmowa profesora Andrzeja Nowaka z profesorem Andrzejem Paczkowskim - o historii, o PRL, także z perspektywy osobistych doświadczeń historyka „Polski Ludowej”.
13.02.2018 13:10

A.N: Chciałbym zapytać czy w dzieciństwie słyszał Pan o ,,wyklętych’’? Nie mówię o samym terminie, ale o żołnierzach podziemia niepodległościowego, wszystko jedno jak ich nazwiemy –wiemy, o kim mówimy. Miał Pan kilka lat, kiedy kończyła się wojna i kiedy jednak  trwała ona na tzw. prowincji, z której Pan wyszedł.
A. P: Nie słyszałem. Od 1945 roku przed dwa lata mieszkaliśmy w Opolu, tam główną ,,atrakcją’’ byli Niemcy…
A.N: To z pewnością inna perspektywa niż, powiedzmy w Polsce centralnej czy wschodniej…
A.P: Z Opola pamiętam Niemców, z białymi opaskami, którzy chodzili po ulicach, uprzątali gruz. Potem mieszkałem w Warszawie i to na ,,czerwonym’’ Żoliborzu, a ponieważ pochodzę z ,,czerwonej’ rodziny, więc nie mam żadnych wspomnień związanych z żołnierzami podziemia antykomunistycznego. W równoległej klasie, w szkole, do której chodziłem, była chyba jakaś grupka konspirująca, a jej członków złapali, bo wykradali urządzenia do automatycznego zapalania lamp ulicznych. Być może sądzili, że do czegoś im się przydadzą. Jeśli się nie mylę byli ukarani przymusowym przeniesieniem do innych szkół. Mówiło się o tym. A może to była zwykła kradzież? W każdym razie nie wiedziałem nic o żadnej zbrojnej konspiracji, przez wiele lat – jako smarkacz – nie czytałem przecież gazet. Zresztą był taki natłok propagandy, którą odbierałem nie jako propagandę, ale jako coś, co się dzieje naprawdę. Właściwie jeżeli się nie miało osobistego ,,styku’’ to na poznanie czegoś z tej niejako zewnętrznej rzeczywistości, nie było wiele szans. Słowa pieśni „reakcji nie boimy się” to była dla mnie abstrakcja. To właściwie było prawie niemożliwe, żeby wyjść poza swój zamknięty światek. Moi rodzice byli urzędnikami niższego, czy średnio-niższego szczebla w Powszechnym Zakładzie Ubezpieczeń Wzajemnych. W niczym nie uczestniczyli. Moja mama była Żydówką, a więc niejako miałem pół rodziny, bo druga połowa nie istniała, nic nie było wiadomo o nich. W istniejącej ,,aryjskiej” połówce nie było nikogo, kto po wojnie konspirował, chociaż dwóch moich braci stryjecznych było w AK. Jeden był ranny w Powstaniu Warszawskim, drugi był ranny w Skierniewicach, gdzie mieszkał. Obaj studiowali i chyba po wojnie w niczym nie uczestniczyli. Jeden z nich zapisał się nawet do ZWM-u [Związku Walki Młodych – komunistycznej organizacji młodzieżowej]. W sumie miałem jakąś wiedzę o AK, o Powstaniu, też rzecz jasna o Legionach i Piłsudskim, ale o powojennej partyzantce niepodległościowej, czyli o ,,reakcyjnych bandach”, nic nie wiedziałem. Ani z domu, ani ze szkoły, ani – nawet – z uniwersytetu. Dopiero na ostatnim roku studiów eksperymentalnie wprowadzono nam jednosemestralny wykład z historii Polski Ludowej, co było zresztą koszmarne…
A.N: Kto prowadził, tak z ciekawości?
A.P: Parę osób prowadziło. Słabek [Henryk, zatrudniony w latach 1956-578 w Wyższej Szkole Marksizmu-Leninizmu, następnie w Wyższej Szkole Nauk Społecznych, historyk ruchu robotniczego – AN], Drukier [Bolesław, aktywista ZPP, naczelnik Wydziału Informacji Politycznej w Ministerstwie Informacji i Propagandy w latach 1945-47, historyk ruchu robotniczego] i ktoś tam jeszcze, już nie pamiętam. To było beznadziejne. Kiepsko wysławiali się, czytali jakieś skrypty. Byłem już na piątym roku studiów, to był rok 59/60, miałem za sobą wykłady mistrzów takich jak Manteuffel czy Kieniewicz, więc to, co mówili ci „faceci”, chyba z Zakładu Historii Partii, było niepoważane…
A.N: Jeszcze chciałem zatrzymać się na chwilkę przy tym najwcześniejszym, dziecięco-, wczesno-młodzieżowym okresie. Chodzi mi o perspektywę, z jakiej patrzył Pan na wojnę i okres tuż po wojnie. Czy to było doświadczenie, poczucie wyzwolenia, końca koszmaru, czy też wrażenie, że jednak dzieją się jakieś nieprzyjemnie, dziwne rzeczy? Czy do bardzo młodego człowieka to nie docierało?
A.P: Do mnie to nie docierało. Wojnę przeżyłem w stanie właściwie nieświadomości, od kiedy zacząłem drobić na podwórku czy ulicy była okupacja, niemieccy żołnierze. Nie widziałem scen rozstrzeliwań czy bestialstwa. Od 1942 r. mieszkaliśmy w Siedlcach. Przed nadejściem frontu wynieśliśmy się na wieś, bo było przekonanie, że w czasie walk lepiej być na wsi niż w mieście. A jednak zostałem ranny, mam do tej pory bliznę (śmiech) w łydce, bo jakiś pocisk…
A.N.: To jak towarzysz Wiesław, też był ranny w łydkę. Pana jednak, w odróżnieniu od niego, nie trafił chyba sanacyjny policjant?
A.P: To nawet nie był odłamek, tylko drzazga po jakimś wybuchu mi się wbiła. Zaczęło ropieć… No, mniejsza z tym. W każdym przeszedł front, zniknęli Niemcy, zacząłem chodzić do szkoły, zresztą pozostała przy imieniu Józefa Piłsudskiego, a wczesnym latem 1945 r. ojciec został wysłany służbowo do Opola, żeby tam tworzyć Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych. Potem byłem w Opolu, gdzie w najlepsze trwały chłopięce zabawy i gry: a to „wybuchanie” pocisków, a to plądrowanie jakichś piwnic (śmiech)... Chodzenie po lasach i szukanie panzerfaustów…
A.N. A bawiło się wtedy w Polaków i Niemców? Czy to za blisko wojny?
A.P: Generalnie w wojnę się bawiło, chyba bez podziału etnicznego, ale oczywiście z podziałem na dwie grupy, bo jak wojna, to musi być jakieś starcie. Miałem zdjęcie zrobione przed szkołą, z drewnianym rozpylaczem stylizowanym na stena. Wszyscy chodziliśmy pod bronią, wystrugane pistolety i inne „uzbrojenie”. Dopiero później, w harcerstwie, były łuki. Te pierwsze lata - 1944-1946 - były takie, że sześcio-, ośmio-, dziesięcioletni chłopcy bawili się w wojnę. Czasami nawet z nieprzyjemnymi skutkami.
A.N. Czyli początek jakiejś, że tak powiem, inicjacji w historię polityczną, to są dopiero studia, czy szkoła średnia już też?
A.P: Szkoła średnia to ZMP, taka normalna ,,sieczka’’ – poranne apele, akademie ku czci, marsz żałobny po śmierci Stalina, piosenki o murarzach, traktorach („hej traktory, rumaki stalowe...”) i mostach, co to są i na prawo i na lewo. Na kółku recytatorskim, na które chodziłem, uczyliśmy się Majakowskiego („kto tam znów rusza prawą? Lewa, lewa...”). Zresztą uczył nas Zbigniew Zapasiewicz, który był chyba o trzy klasy wyżej. To był Żoliborz, szkoła RTPD [Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci], przedwojenna, PPS-owska. Mój ojciec wyrzucony w 1934 r. z partii komunistycznej za jakieś tam odchylenie, był po wojnie w PPS-ie… Dosyć to było hermetyczne, niewiele docierało. Potem się dowiedziałem, że ojciec nie został zweryfikowany do PZPR-u, że był kilkakrotnie wzywany na UB…
A.N: No tak, bo z małym chłopcem się o tym nie rozmawia?…
A.P: Oczywiście. Wzywali go może nie tyle w jego sprawie, a bardziej w sprawie jego starszego kolegi, Romana Jabłonowskiego, który był preceptorem ojca jeszcze w czasie I wojny światowej. Zresztą w Charkowie. Mieszkał obok nas i był na indeksie X Departamentu [departament Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, zajmujący się prowokacjami w ruchu komunistycznym – AN], więc ojca wzywali. W zasadzie dopiero na studiach zaczęło się jakieś moje zainteresowanie…
A.N: Czy także procesami politycznymi okresu stalinowskiego, o których można było po 1955 znów nieco głośniej mówić?
A.P. Zacząłem studia w 1955 roku. 1 października, w dzień moich urodzin, siedemnastych. Studia to był początek jakiejś tam inicjacji, zaczynało się coś dziać: „Poemat dla dorosłych” czy pochód 1-majowy w 1956 roku i hasła „mniej Ochabów więcej schabów” (wykrzykiwane) oraz „Precz z dyscypliną studiów. Żądamy nowych programów nauczania” (na transparencie)…
A.N: Czyli na Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów, latem 1955 roku, już się Pan, przepraszam za kolokwializm, ,,nie załapał”? Jako student…
A.P: Nie, jako student nie, ale jako młody człowiek ,,załapałem się”. Oglądałem, tańczyło się, łaziło. To rzeczywiście był oddech w tej całej szarówce.
A.N: I to było takie rzeczywiście ważne wydarzenie? Łyk wolności, innego świata? Tak to często bywa wspominane. Pytam tak Pana jako naocznego świadka.
A.P: Ja Panu powiem tak - przy wszystkich moich opowiadaniach o tym, co się wtedy działo, jedno trzeba wziąć pod uwagę: w 1955 roku zacząłem się interesować górami…
A.N: To było najważniejsze…
A.P: To było najważniejsze (śmiech). Żadne studia, doktoraty, nic takiego. Po prostu najważniejsze były góry – wspinanie się, bycie w górach, bycie z przyjaciółmi z gór. Np. w 1956 roku, w czerwcu, kiedy był Poznań, wspinaliśmy się w skałkach pod Krakowem i o tym, że coś się stało, dowiedzieliśmy się wracając. Na stacji kolejowej w Zabierzowie leżał na ławce numer ,,Gazety Krakowskiej” sprzed kilku dni (śmiech), a w nim jakaś notatka. Siedzieliśmy w skałkach, żadnego radia nie mieliśmy… Prawdę mówiąc, nigdy nie przepadałem za angażowaniem się w politykę, to znaczy w jakąś działalność polityczną. Jesień 56’ przeżyłem już na Uniwersytecie, byłem na drugim roku studiów, chodziłem oczywiście na wiece, czytałem „Po prostu”, chodziłem na projekcje w klubie filmowym „PP”. Pamiętam dramatyczne rozmowy, gdy przyszła wiadomość o agresji sowieckiej na Węgrzech, zbiórki krwi w ambulansie, który stał na Krakowskim Przedmieściu. Na korytarzach instytutu był stały rozgardiasz, wymusiliśmy na dyrekcji zawieszenie zajęć z ekonomii politycznej socjalizmu i tak dalej. Zawsze jednak…
A.N: Miał Pan inny świat…
A.P: Miałem inny świat. Niedaleko Uniwersytetu był lokal, w którym był klub wysokogórski i to, można powiedzieć, było ważniejsze (śmiech). Były też winiarnie.
A.N: Będę jednak pytał o to, co mniej ważne…
A.P: Oczywiście. A więc studia szybko ,,otworzyły” mi świat. Na przykład w lektorium na Wydziale Historycznym, w bibliotece podręcznej, pojawiły się ,,Rewolucja rosyjska’’ Trockiego i „Historia Polski” Wereszyckiego, zaaresztowana chyba w 1948 r. Już nie wiem teraz, co było dla mnie ważniejsze, ale chyba żyłem głównie światem górskim…Ferie świąteczne, przerwa semestralna, ferie wielkanocne, no i całe lato, od czerwca do września, w górach.
A.N: Jasne, a czy któryś z historyków wtedy Pana zainteresował, rozumiem, że w ramach tej niszy ,,mniej ważnej”…
A.P: Na samym początku – chyba nie… Owszem, fascynował Manteuffel [Tadeusz, mediewista, weteran wojny 1920 roku, twórca i pierwszy dyrektor Instytutu Historii PAN], ale jako wykładowca, bo do mediewistyki nie miałem zacięcia. Chodziłem na jego wykłady – zresztą była „dyscyplina studiów” i obecność była obowiązkowa - prowadzone rzeczywiście w sposób dla mnie bardzo nietypowy…
A.N: Na czym ich nietypowość polegała?
A.P: Być może prowadził je tak, jak widział u swoich starych mistrzów w latach 20. na Uniwersytecie. Wchodzi na katedrę, trzyma wskaźnik, przed wykładem asystent na tablicy pisze daty, nazwy, nazwiska, on wymieniając np. nazwisko tym wskaźnikiem je pokazuje. Właściwie nie patrzy na studentów tylko w okno przed siebie, mówi mocnym głosem, rytmicznym, absolutnie z pamięci, ale myślę, że ten wykład wygłaszał tyle razy (śmiech), że nie musiał do notatek zaglądać. No i nie miał lewej ręki, którą stracił na wojnie 1920 r. W każdym razie była w tym jakaś surowość, monumentalność, odmienna np. od Gieysztora [Aleksandra, mediewisty, uczestnika Powstania Warszawskiego, od 1955 do 1975 dyrektora Instytutu Historycznego UW], który bardzo szukał kontaktu z salą...
A.N: Był jednak młodszy o kilkanaście lat od Manteuffla…
A.P: Inne pokolenie… Był też jeszcze starszy od Manteuffla profesor Ranoszek [Rudolf, hetytolog i sumerolog], który był specjalistą od starożytnego wschodu. Habilitacja przed wojną. Pochodził z Beskidów. Opowiadano – ale tego nie sprawdzałem – że był jedynym człowiekiem ze swojej wsi, który skończył studia i że jeszcze w latach 50. jeździł raz do roku do tej wsi i odprawiał „roki”, czyli wydawał wyroki w sąsiedzkich sporach. Kiedy wchodził na salę wykładową, wszyscy musieli wstać. Przechodził w milczeniu, stawał przed stołem, bo tam akurat nie było prawdziwej katedry… Kiwał głową – można było usiąść. Aż do końca wykładu z sali nie można było wyjść – jak wszedł, zamykał drzwi i szlus...  
A.N: Rozumiem, że też żadnych spóźnień…
A.P: Egzamin u niego to było przeżycie. Podobnie jak u asystentów prof. Małowista. Samsonowicz ściął chyba z 10 osób na jednym pytaniu: o księstwo Burgundii. Ćwiczenia – rzecz sama w sobie. Chyba do dziś tak jest. U mgr Ewy Wipszyckiej referowałem  hodowlę u Homera, miałem setki fiszek. Byłem chyba dobrym studentem, zacząłem dostawać stypendium naukowe – na pewno przez dwa lata: czwarty i piąty rok, a może już nawet od trzeciego roku. Nie pamiętam. Miałem dosyć dobre stopnie, ukończyłem studia w terminie, to wszystko biegło mi dosyć szparko…
A.N: To jak trafił Pan na seminarium Henryka Jabłońskiego [historyk, w czasie II wojny walczył pod Narvikiem i w ruchu oporu we Francji, działacz partyjny PPS, a potem PZPR, w latach 1955-65 sekretarz naukowy PAN, 1965-72 minister szkolnictwa wyższego, 1972-1985 przewodniczący Rady Państwa – AN]? Czy to na tej zasadzie, że po prostu mało to Pana angażowało – studia, więc poszedł Pan na coś pierwszego z brzegu…
A.P: Nie pamiętam.. Być może któryś z kolegów mnie namówił, rozmawialiśmy przecież gdzie pójść, kto lepszy, co ciekawsze…Była spora konkurencja. Pomijając mediewistykę czy starożytność były np. seminaria Stefana Kieniewicza, czy Ludwika Bazylowa. Mój rok był dosyć dobry, wyszło z niego paru profesorów, m.in. Janek Kieniewicz, Jurek Skowronek, Maciek Koźmiński, Janek Milewski, Marysia Nietyksza.
A.N: Jabłoński już był wtedy ministrem? Bo już zapomniałem…
A.P: Był sekretarzem naukowym Polskiej Akademii Nauk. Zresztą podobnie z wyborem historii - nie pamiętam momentu decyzji. Ale z mojej klasy maturalnej we trójkę poszliśmy na historię: Janusz Głowacki [dramatopisarz], Tomasz Łubieński [poeta, dramaturg, eseista historyczny] i ja. Kto to wymyślił, że wybieramy historię? Chyba Tomek, zresztą obaj zaraz poszli na polonistykę.
A.N: Czy przyjaźnił się Pan jeszcze z nimi…
A.P: Do tej pory się przyjaźnimy…
A.N: Tak, tak, ale pytam o okres wcześniejszy, przed studiami…
A.P: Z Januszem chodziłem do szkoły bodaj od czwartej czy piątej klasy, a Tomek Łubieński przyszedł w siódmej, bo jako osoba z dobrej rodziny miał, jak się wtedy mówiło, „nauczanie domowe”... No i tak we trójkę poszliśmy na historię. W każdym razie zapisałem się na seminarium do Jabłońskiego. Może namówił mnie Andrzej Garlicki [historyk Polski okresu międzywojennego, profesor UW, współpracownik „Polityki” – AN], który chodził do jednej klasy z Zapasiewiczem. Znalem go właśnie szkoły…
A.N: Był kilka klas starszy?
A.P: Tak, jak ja poszedłem do liceum, to on kończył. Ale ówczesny Żoliborz to był grajdoł. Wszystko się kręciło wokół Placu Wilsona, od WSM i Potockiej do Cytadeli i Zajączka. Wszystkich się znało, wszystkich można było spotkać. Trzy szkoły na krzyż. Być może to on mi doradził, bo był asystentem u Jabłońskiego. Był znany jako jeden z liderów „odnowy” na uniwerku w 56 roku.
A.N: Już miał Pan pomysł pracy magisterskiej, czy też Jabłoński powiedział, co ma Pan robić?
A.P: On rozdzielał tematy. Zaproponował mi temat, którego przy mojej ówczesnej wiedzy sam bym nie wymyślił: monografia tygodnika ,,Społeczeństwo’’. Wychodził 1908-1910 w Warszawie, taki liberalno-postępowy, parę dobrych nazwisk, m.in. Wacław Nałkowski, Jan Władysław Dawid, różni ludzie z Młodej Polski.  
A.N: To był początek, że tak powiem, Pańskich prasoznawczych studiów…
A.P: Tak. Jabłoński zaczynał wtedy tworzyć zespół badań nad historią prasy, którą się sam swego czasu zajmował. Myślę, że jego najlepsza książka, napisana jeszcze we Francji, dotyczy właśnie historii prasy. Już nie pamiętam dokładnego tytułu [Opinia, parlament, prasa. Wstęp do badań opinii publicznej w epoce rozkwitu kapitalizmu, wydana w 1947]. W każdym razie dawał – także na doktoraty - tematy m.in. z historii prasy i z tego rzeczywiście powstała Pracownia Dziejów Czasopiśmiennictwa Polskiego. Teraz jest częścią IBL.
A.N: Czy był zajmującym kierownikiem seminarium? Czy to było raczej nudne?
A.P: Seminarium magisterskiego, prawdę mówiąc, nie pamiętam, bo później chodziłem na jego seminarium doktorskie i to się jakoś zlewa. Seminarium doktorskie to była po prostu menażeria. Były tam takie gnojki jak ja. Nic właściwie o świecie nie wiedziałem, i był Jan Kancewicz, który zanim ja się urodziłem studiował już na... Uniwersytecie Moskiewskim, a potem 5 lat przesiedział w łagrze. Był pewien pułkownik, który szedł „od Lenina do Berlina”. No po prostu misz-masz totalny. Różni partyjni – tzn. z Zakładu Historii Partii KC czy z WSNS - a obok politycznie średnio zdefiniowana młodzież. Było to seminarium warsztatowe – tak bym to określił. Tzn. było bardzo mało teorii, metodologii…
A.N: A polityki, ideologii?
A.P: Ideologii jako czegoś osobnego nie było, ale głównym przedmiotem jednak była historia polityczna. Pisano o SDKPiL, o PPS czy PPS-Lewicy, a więc problemy ideologiczne pojawiały się. Ale nie było to seminarium z „historii ruchu robotniczego”. Andrzej Garlicki pisał o Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych, co było początkiem jego badań nad Piłsudskim. To była dziwna mieszanka. Specjalne miejsce – przynajmniej dla mnie – zajmował w niej Ludwik Hass, starszy od mnie o równo 20 lat, zdążył być studentem Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, odsiedział (za trockizm) łagry i wrócił na początku 1957 r. To był fenomen: bezdenna pamięć, ogromna wiedza, łatwość mówienia, no i sitzfleisch.
A.N: I rozmawialiście Panowie wtedy o tych jego doświadczeniach…
A.P: Tak. Oczywiście, to były te lata, kiedy już było można, a nawet było „w modzie”…
A.N: Ale on krótko potem chyba znowu poszedł do więzienia?
A.P: W tym samym czasie co Kuroń i Modzelewski
A.N. Czyli z seminarium go zabrali w pewnym sensie?
A.P: Nie w sensie dosłownym…
A.N: Ale w trakcie…
A.P: Tak. Przed doktoratem. Siedział stosunkowo krótko, ale miał później kłopoty i doktorat zrobił chyba dopiero na początku lat 70. To było zaskakujące. Facet tyle lat siedział gdzieś tam na Syberii czy na jakimś Ałtaju... Wprawdzie od 1953 r. był „wolnym” zesłańcem bez prawa powrotu do Polski, ale przez 14 lat był prostym „zekiem”, m.in. pracował w kopalni (opowiadał nam jak się fałszowało wyniki). Mimo tylu lat pobytu „w głuszy” jego wiedza o historii była fenomenalna, a przecież we Lwowie zdążył być tylko na drugim roku studiów. Notabene Adam Schaff w 1938 roku wyrzucał go ze studenckiej organizacji komunistycznej.
A.N: Za trockizm…
A.P: Tak. Zresztą on zawsze deklarował się jako trockista, co mnie przyznam trochę śmieszyło. Więc mieliśmy trockistę Hassa i był Jan Kancewicz, chyba do dziś (przeskoczył już setkę) prawowierny kapepowiec, rodzinnie z PPS-Lewicy, ale najpierw zajmował się  SDKPiL. Na seminarium chodziło dwadzieścia parę osób, w salce był tłok, a Jabłoński palił papierosa za papierosem („Silesie”). Garlicki mu przypalał. Nie wszyscy robili doktoraty, część była już „po”, byli „wyrośnięci”, „przerośnięci”, po przeżyciach różnych. Kolejno referowało się jakieś projekty, fragmenty prac, znaleziska archiwalne, czy nowość wydawniczą.
A.N: A czy był ktoś, że tak powiem, ze stalinowskiej ekipy, która jakby musiała się znaleźć na nowo, z „oprawców”…
A.P: Był Józek Lewandowski [w latach stalinowskich oficer Informacji Wojskowej, w 1969 wyemigrował do Szwecji, współpracownik „Kultury” paryskiej]. Później opowiadał mi, że w Informacji Wojskowej przez pewien czas „zajmował się” Ukraińcami, a napisał książkę (śmiech)…
A.N: No tak, tak, o prometeizmie, o polityce piłsudczyków wobec Ukraińców…
A.P: Kontynuował swoją znajomość spraw ukraińskich. Taka była rozpiętość, w zasadzie rozpad pokoleniowy.
A.N: Niełatwe zadanie dla promotora..
A.P: Oczywiście. Jabłoński głównie komentował. Bardzo lubił mówić, więc do każdego referatu miał coś do dodania, a to coś czytał, a to kogoś znał, a to o czymś słyszał…
A.N: Czyli był w miarę pomocny jako promotor?
A.P: Bardzo, ale nie narzucał się, dawał swobodę działania, nie popędzał.
A.N: Czy dzięki temu, że u niego Pan robił doktorat, łatwiej było Panu i czy w ogóle to było Panu do czegokolwiek potrzebne - stykać się z tzw. świadkami historii…
A.P: Nie miałem w zasadzie okazji, ani specjalnej potrzeby. Gdy skończyłem studia (latem 1960) Jabłoński zaproponował żebym zajął się prasą Polskiego Stronnictwa Ludowego z lat 1945-1947…
A.N: Czy coś Pan na ten temat w końcu napisał, bo nie pamiętam?
A.P: Nie. Gdy poszedłem do archiwum ktoś tam się wielce zdziwił, że bezpartyjny a wybiera taki temat i zażądali czegoś w rodzaju  pisemnej gwarancji Jabłońskiego. Jak mu powiedziałem o tym uznał, że lepiej zmienić temat. Wybrałem okres międzywojenny. Też pisałem o prasie ludowej, ale w II RP, a ściślej rzecz biorąc o prasie Stronnictwa Ludowego w latach 1931-1939. Broniłem w 1966 r. (akurat syn się urodził), a z filozofii odpytywał mnie prof. Baczko. Praca była kiepska. Jak bym dzisiaj był jej recenzentem, to bym pewnie nie przepuścił… No ale wtedy były trochę inne standardy, zwłaszcza dla historii nowszej, a międzywojnie to była wręcz historia najnowsza. Zresztą zdawałem sobie sprawę z jej poziomu, popracowałem jeszcze chyba ze dwa lata i napisałem solidną (jak sądzę) monografię o prasie ruchu ludowego w całym okresie międzywojennym. Przy zbieraniu materiałów raz czy dwa razy rozmawiałem ze świadkami wydarzeń, w tym z Henrykiem Dzendzlem, który był w latach 20. redaktorem tygodnika „Piast”. Nic mi to nie dało i właściwie od tamtego czasu nie mam nabożeństwa do tzw. źródeł wywołanych.
W każdym razie Jabłońskiemu dawałem najpierw kolejne fragmenty (część w rękopisie), miał niewiele uwag, a to żebym o czymś we wstępie nie zapomniał, albo o kimś dodał parę słów, ale w zasadzie nie ingerował. Referowałem raz czy dwa razy na seminariach, ale nie wiem czy dużo mi to dało… Może do innych osób bardziej się przykładał. Do tych starszych na pewno nie musiał. Na seminarium doktorskim mieliśmy paru cudzoziemców, którzy zajmowali się historią Polski: Toniego Polonsky`ego [urodzony w Afryce Południowej, historyk Żydów polskich, profesor Brandeis University, twórca i redaktor naczelny „Polin. Studies in Polish Jewry”], Alfreda  Blocha, Żyda ze Lwowa, w wieku Hassa, który uciekł w 1939 r. i dostał się do Ameryki…
A.N: Antony Polonsky z Południowej Afryki…
A.P: Tak. Żydowska emigracja jeszcze z końca XIX w. Zresztą do tej pory utrzymuję z nim kontakt i wspominamy od czasu do czasu seminarium. Napisał parę niezłych książek o II RP. Doktorat obronił na Oxfordzie. Fred jakoś mi zaniknął. Pojawiał się też Raina [Peter, historyk pochodzenia hinduskiego, badacz dziejów Kościoła katolickiego w PRL], który pisał o polityce Becka i doktoryzował się w Warszawie. Jabłoński był dosyć otwarty. Kto chciał przyjść, to przyszedł; przestało mu się chcieć przychodzić, to znikał. Ale wcześniej, jak kończyłem studia, to poczuwał się do tego, że jestem jego uczniem i pomagał mi szukać pracy. Najpierw wysłał mnie do Zakładu Historii Partii. Poszedłem tam. Już nie pamiętam, z kim rozmawiałem. Powiedziałem od razu, że jestem bezpartyjny. A to nic nie szkodzi, to się zapiszecie (śmiech)…
A.N: Jabłoński tak powiedział?
A.P: Nie. Ten osobnik z KC. Już nie pamiętam, kto to był. Nie zrażony mówi, że szuka kogoś, kto by się zajął Związkiem Walki Młodych w czasie wojny. Mało mi się to podobało, więc mówię, że nie znam niemieckiego. To się nauczycie (śmiech). Na tym się skończyło. Następnie Jabłoński wysłał mnie do Komisji Historycznej Stronnictwa Demokratycznego. Tam przeszkodą było to, że nie jestem w SD, ani mój tata nie jest w SD... Na szczęście uruchamiano w PAN tą pracownię historii prasy pod egidą Jabłońskiego, dostałem w niej aż pięcioletnie stypendium doktorskie i ostatecznie zająłem się prasą ludową w II RP. O otrzymaniu stypendium dowiedziałem się kiedy wspinałem się „na lewo” w Tatrach Słowackich. Cały czas, też po doktoracie, chodziłem na seminarium, które odbywało się na UW, a później, gdy Jabłoński został przewodniczącym Rady Państwa, już tylko raz w miesiącu, w Belwederze. Jakieś 15-20 osób przychodziło, to nie było seminarium doktorskie, ale coś w rodzaju konwersatorium.  Jabłoński pytał się, kto się czym zajmuje i proponował: może pan zreferuje to czy tamto. Ktoś coś referował, a on po kwadransie przerywał, komentował i właściwie sam kończył ten referat. Widać było, że jest intelektualnie niewygadany. Bo głównie miał posiedzenia a to Rada Państwa, a to  Biuro Polityczne, po prostu…
A.N: Tam sobie nie pogadał…
A.P: Tam sobie nie pogadał (śmiech). Tak funkcjonowałem, aż w 1974 roku wyrzucili mnie z Akademii. Powstała wtedy dosyć nieprzyjemna sytuacja. Nie tyle zmieniłem opinię o Jabłońskim, jako człowieku, bo i tak uważałem go za konformistę, ale po prostu ubódł mnie. Zadzwoniła do mnie jego sekretarka, pani Zamecznikowa - była jego sekretarką w Akademii Nauk, w ministerstwie i w Belwederze – która prawie płacząc powiedziała mi: ,,Mistrz powiedział, żebym Panu przekazała, żeby Pan już nie przychodził”... I tyle. Pomyślałem, kurczę, przecież zna mnie kilkanaście lat, powinien mnie wezwać i powiedzieć: Panie Andrzeju, zrobił pan  głupotę i niestety musimy się rozstać. Ale przez sekretarkę... biedna pani Zamecznikowa. Na pogrzebie Jabłońskiego zdziwiła się: ,,Pan tutaj?” Może poszedłem na ten pogrzeb właśnie dlatego, że on mnie „zaocznie” wyrzucił?
I tak to było do 1974 roku, działałem naukowo, pisałem artykuły,  książkę o prasie ludowej, napisałem do serii „Omega” popularno-naukową historię prasy (powszechną!). W pracowni mieliśmy różne prace zespołowe, jakieś bibliografie robiliśmy. Wymyśliłem sobie - wiele osób na taki pomysł wpadało – żeby zająć się Polonią, bo daje to jakąś szanse na wyjazd za granicę (śmiech). Podjąłem więc temat prasa polonijna we Francji w okresie międzywojennym. I tak to się toczyło. Zacząłem pisać, w ramach zadania, które pracownia dostała – a może prof. Skrzypek [Józef, 1905-1974, absolwent UJK, przed wojną m.in.sekretarz redakcji „Niepodległości”, mediewista i XX-wiecznik, kolega Jabłońskiego z PPS], który był naszym szefem, sam to wymyślił – stworzenia wielotomowej historii prasy polskiej. Redaktorem całości był Jerzy Łojek. Mnie najpierw przydzielono rozdział o prasie polonijnej do 1918 roku, a potem zeszło na to, że miałem napisać całą historię prasy w II RP. Dosyć długo nad tym siedziałem. Najpierw napisałem coś w rodzaju draftu, który był powielony i dyskutowany, chociaż prawdę mówiąc wtedy mało kto znał się na prasie międzywojennej. Napisałem też dosyć obszerny rozdział o prasie do IV tomu tzw. makiety „Historii Polski”, wydawanej przez IH PAN. W sumie zajęło mi to z dziesięć lat, ale w międzyczasie pisałem habilitację o prasie polskiej we Francji. Wtedy miałem, można powiedzieć, wpadkę – zostałem zwolniony z pracy, a Pracownia była już wtedy częścią IBL-u…
A.N: Zaraz o to zapytam, tylko jeden szczegół związany z tymi belwederskimi posiedzeniami, taka czysta ciekawostka: czy w Belwederze w ogóle były wtedy przechowywane meble, pamiątki związane z Naczelnikiem Państwa, Jabłoński nie chwalił się pamiątkami po Piłsudskim?
A.P: Nie. To były wizyty trochę jak służbowe. Najpierw wartownik, potem jakiś oficer listę sprawdzał, odhaczał i szło się do sali. Chyba to była sala Pompejańska. Duży owalny stół. Kawa, herbata, ciasteczka. Nie znam Belwederu. Byłem tam później tylko raz, na wręczaniu dyplomów profesorskich. Wręczał mi Lech Wałęsa.
A.N: Zapytałem dlatego, że Jabłoński jako historyk mógł  teoretycznie innym historykom coś tam pokazywać…
A.P: Mnie nie pokazywał… W każdym razie cały czas miałem to podwójne życie...
A.N: Górskie i naukowe… Ale chciałem jeszcze zapytać, zanim o „wpadkę”, jeszcze o ten okres, kiedy przygotowuje Pan doktorat, potem habilitację i oczywiście chodzi w góry… Ale dzieje się też to i owo w polityce i chyba nie jest już tak, że dalej dowiaduje się Pan o wszystkim dużo po fakcie, z urywków gazet, znalezionych po zejściu ze szczytów...
A.P: Nie, nie.
A.N: Co było takim momentem, w którym zaczyna się Pan żywiej interesować polityką, jakoś to Pana obchodzi bardziej…
A.P: Po roku 1956 też dużo się działo. Np. 1957 pobiegłem na pl. Narutowicza na wiec w obronie „Po prostu”. Lata sześćdziesiąte? Rozmowy po seminarium, które odbywało się na uniwersytecie, a więc w jaskini lwa… Wciąż coś wokoło – jakieś plena, znajomi w redakcjach, a więc „kontakt” do elit, parę razy w Klubie Krzywego Koła, STS, wiele teatru, który dawał do myślenia, np. „Kariera Artura Ui” z Łomnickim, to jest chyba 1961, „Ryszard III” z Woszczerowiczem, czy „Nosorożec” Ionesco. Dużo czytania – od Kafki do Camusa i z powrotem. Lem i jego polowanie na kurdle. Taśmy Okudżawy, dowcipy, różne narzekania, naśmiewanie się z Gomuły, w schronisku w Morskim Oku śpiewy typu „lanca do boju, szabla w dłoń/ bolszewika goń, goń, goń”. Od przypadku do przypadku jakaś „zakazana literatura”, „Chamy i Żydy”, „Kultura”, coś przepisane na bibułce (np. jakiś kawałek audycji Światły), „Zniewolony umysł”, zabuczana Wolna Europa. Ale żadnego działania politycznego, ani nawet myślenia w kategoriach politycznych. Po prostu - system był do d...., to oczywiste, ale ja nie miałem ambicji, żeby go zmieniać.
A.N: Ale co, czy list Kuronia i Modzelewskiego, czy dopiero Marzec 1968…
A.P: To nie był list do mnie, bo byłem bezpartyjny... Ale o sprawie oczywiście wiedziałem i coś się o tym mówiło.
A.N: Czy może rok 1966 – konfrontacja Gomułki z Kościołem?
A.P: To pamiętam, fragmenty w Warszawie widziałem… Ale dla mnie to był wciąż okres, kiedy góry były najważniejsze… Parę lat później góry zeszły na drugi plan.
A.N: Nie pytam jednak o bezpośrednie zaangażowanie polityczne, tylko o Pana ówczesne, z drugiej połowy lat 60-ych nastawienie do politycznych wydarzeń…
A.P: Namawiali mnie, abym wstąpił do partii – odmawiałem, dosyć konsekwentnie. Nie z jakiegoś antykomunistycznego odruchu, po prostu uważałem, że jest to bez sensu…
A.N: Zabierałoby czas jeszcze…
A.P: To wszystko, co się działo w Polsce nie odpowiadało mojemu wyobrażeniu o porządnym kraju.
A.N: Czy to Marzec był takim wydarzeniem, który coś zmienił w Pana stosunku do polityki, czy nie…
A.P: Było tak, że 10 marca wsiadłem w pociąg i wyjechałem na trzy miesiące do Paryża. Dwa dni wcześniej byłem na Uniwersytecie, wiedziałem, że będzie coś się działo, więc poszedłem. Może ze zwykłej ciekawości? Nie pamiętam od kogo się dowiedziałem, ale w tym światku studencko-asystencko…
A.N: Czyli przypadek sprawił, że większość Marca Pana ominęła, w tym – konsekwencje…
A.P: Z wyjątkiem tego ósmego. Poszedłem zresztą z duszą na ramieniu, pod „legendą”, że oddaję książki do biblioteki uniwersyteckiej. Potem wymykałem się bocznym wyjściem, przez ulicę Oboźną. Miałem już paszport i nie chciałem go stracić… I bilet. To był piątek, a ja w niedzielę wyjeżdżałem. Potem były te trzy miesiące w Paryżu, gdzie zacząłem zbierać materiały do prasy polskiej we Francji, co mi dosyć kiepsko szło, bo zaczęły się strajki, w rezultacie Biblioteka Polska, w której głównie pracowałem, była czynna bardzo krótko, bo pani Gałęzowska gdzieś pod Paryżem mieszkała i nie miała jak się dostać. A Bibliotheque Nationale była w ogóle zamknięta… No, ale spektakl niesamowity. Mieszkałem w samym środku Dzielnicy Łacińskiej z moją ówczesną narzeczoną. To było fantastyczne…
A.N: Czyli raczej paryski Maj niż polski Marzec…
A.P: Oczywiście. Przez narzeczoną, która tam socjologię studiowała, trafiłem do środowiska polsko-żydowskich trockistów. Najbardziej z nich teraz znani to Jurek Mink [Georges Mink, socjolog i historyk francuski, obecnie profesor College de Europe w Natolinie] i Karol Szurek [Jean-Charles Szurek, socjolog francuski, badacz stosunków polsko-żydowskich, wieloletni profesor Université Paris Ouest – Nanterre]. To byli jej przyjaciele. A więc przez dwa miesiące barykady, pochody, kaski, gaz, wiece, spotkania w akademikach itp. Niesamowity wiec na Sorbonie, chyba 13 maja, gdy policja zdjęła blokadę. Miałem opinię „prawicowego socjaldemokraty”. I tak nieźle. Ale poznałem wtedy też zupełnie innych ludzi, np.Maćka Morawskiego, korespondenta Wolnej Europy, a przez niego jego ojca Kajetana. Wspaniała postać, wielkie mieszkanie przy rue de l`Université, tysiące książek. Na marginesie: miałem później możność poznać kilka osób takiej klasy – Raczyński, Giedroyc, Żenczykowski, Nowak Jeziorański... Wszyscy jakoś do siebie podobni: dostojni, spokojni, uważnie i elegancko mówiący, umiejący słuchać, ciekawi wszystkiego. No i dobrze ubrani.    
A.N: Przychodziło Panu wtedy do głowy skojarzenie de Gaulle-Gomułka?
A.P: De Gaulle-Gomułka? Nie (śmiech), przecież to bez sensu, chociaż te studenckie ruchy – w Warszawie i w Paryżu - były przeciwko nim skierowane. Niektóre z haseł, które były wykrzykiwane w Polsce były podobne do paryskich, takich jak „Grimaud-Gestapo!” - Grimaud [Maurice] to nazwisko prefekta policji - lub „CRS-SS!” [CRS = Corps Republicaine de Securité, odpowiednik ZOMO]. Skandowano też „Rome, Berlin, Varsovie, Paris!” To był fantastyczny spektakl. W ,,Miesięczniku Literackim’’ jeszcze jesienią napisałem trochę o tym, oczywiście na ile można było pod cenzurą pisać i na ile to wszystko rozumiałem. W każdym razie te znajomości może też trochę mnie popchnęły…
A.N: Zbliżyła do polityki…
A.P: Przede wszystkim do – nazwijmy to ogólnie - ,,Komandosów’’, bo ci moi paryscy przyjaciele to była ta sama generacja, ta sama formacja, to samo środowisko. Wyjechali na studia do Francji, ale poza tym nie różnili się od tych, którzy byli w kraju. Tyle, że po marcu nie musieli emigrować, bo już byli na emigracji. Kontakt z tym środowiskiem zaczął się nieco wcześniej, kiedy przez jakiś czas chałturzyłem zastępując mojego kolegę ze studiów, jako sekretarz redakcji kwartalnika ,,Pokolenia’’, wydawanego przez Federację Socjalistycznych Związków Młodzieży czy coś takiego. Była to niezła chałtura. Janek Kofman [historyk, profesor Uniwersytetu w Białymstoku, w latach 1980-ych redaktor naczelny podziemnej „Krytyki”], kolega ze studiów, „komandos”, zaproponował publikację tekstu Adama Michnika o Baczyńskim. Oczywiście pod pseudonimem. Poszło. Też różne chałturki w kwartalniku, które Janek robił. To był właściwie mój pierwszy, bardziej bezpośredni kontakt z „dysydentami”. Znałem Karola Modzelewskiego i ze studiów i z tego, że trochę po górach chodził, Jacka Kuronia też – na Żoliborzu znana postać. Ale to było bardzo naskórkowe. Po powrocie z Paryża były te pierwsze ,,styki’’ z jakąś zwariowaną może, ale realną polityką. Zacząłem w tym funkcjonować. Poznałem Adama Michnika, Basię Toruńczyk i cały ten krąg. Także Marcina Króla i Wojtka Karpińskiego. Zrobili na mnie duże wrażenie.
A.N: Panią Irenę Lasotę też?
A.P: Nie, Irenę poznałem chyba w 1972 roku w Paryżu, nie znałem wcześniej. Na krótko przed ich wyjazdem z kraju poznałem – co było dla mnie ważne - Aleksandra Smolara i Isię Grosfeld [Irenę Grosfeld-Smolar]. Jakoś w to towarzystwo wszedłem. Politycznie czy ideologicznie to mi  odpowiadało…
A.N: Towarzysko…
A.P: Oczywiście, może nawet bardziej! Sposób zachowania, mówienia, myślenia, luz - jakoś w tym się dobrze czułem, chociaż charakterologicznie oczywiście odbiegałem od takich ludzi jak Michnik czy Smolar. Jestem człowiekiem miękkim, łagodnym, kompromisowym, żadne tam rewolucje… W każdym razie zacząłem się w to wszystko wciągać. Poznawałem nowych ludzi, „salony” warszawskie, „spotkania młodzieżowe” u Michnika, posiady u Kuronia, jak wyszedł z więzienia, itd. W 1972 roku jesienią wyjechałem na 10 miesięcy do Paryża (wciąż ta prasa polonijna). Tym razem lege artis z paszportem z PAN, jako oficjalny stypendysta, bo w 1968 r. byłem „prywatnie”, za pieniądze emigracyjne, a więc nielegalne. Akurat ,,Aneks’’ (tzn. Smolarowie) przenosił się wtedy do Paryża, pomagałem nosząc paczki z pierwszym numerem na pocztę. Dostałem za to w prezencie krawat z Bond Street, który mam do tej pory. Później zdarzało mi się pisać w „Aneksie”. Miałem wtedy dwie przygody z SB. Jedna w 1969 roku, po aresztowaniu Maćka Kozłowskiego [historyk, dyplomata, uczestnik grupy „taterników”, przemycającej wydawnictwa paryskiej „Kultury” do Polski przez góry], którego znałem ze wspinania. Kiedy Maciek wyjeżdżał z Polski w 1968 roku wyprowadził się z kawalerki, którą wynajmował i zwalił swoje bety u mnie. Po aresztowaniu go zjawili się esbecy i zrobili rewizję. Bardzo kulturalnie, bo spytali, które rzeczy są Kozłowskiego, więc pokazałem jakieś kartony z książkami, narty, kożuch. Przejrzeli, powybierali notatki. Potem dostałem wezwanie na Rakowiecką, na przesłuchanie jako świadek. Chyba trzy razy, dzień po dniu,  wzywali mnie wypytując w zasadzie o pobyt w Paryżu. Wybierałem się wspinać w Alpach, ale wstrzymano mi paszport (nie dostawałem przez dwa lata). Jakiś czas po tych przesłuchaniach dzwoni dosyć bezczelny pułkownik czy major. Umawia się. Trudno - idę. Potem nawet przyszedł do domu pożyczyć różne gazetki, anarchistyczne i maoistowskie, które miałem z Paryża. Zresztą oddał je. Nie pamiętam jego nazwiska, ale jest w „moich” papierach w IPN. Rozmowny był – nawet nie straszył, tylko przekonywał, namawiał, brał pod patriotyzm. Coś kręciłem, mówiłem o  antysemityzmie i błędach gospodarczych. Jakoś starałem się wykręcić. W końcu napisałem oświadczenie, że jeżeli natrafię na szpiega, to wypełnię swój „obywatelski obowiązek”. Leży w IPN. Z tych papierów wiem, że miałem poglądy antysocjalistyczne i syjonistyczne, a więc zrezygnowali. Aliści w 1972 r., chyba dwa dni przed wyjazdem do Paryża, telefon z biura paszportów. ,,Mamy do Pana sprawę. Czy może być Pan jutro o godz. 9.30 na ulicy Koszykowej?” (mieściło się tam biuro paszportów). Pytam  tylko ,,Czy mam przyjść z paszportem?” ,,Oczywiście”.
A.N: To musiało być nieprzyjemne…
A.P: Byłem przekonany - „żegnaj Francjo”. Tymczasem przy okienku pojawia się „kapitan jakiś tam” i proponuje rozmowę w niedalekiej kawiarni ,,Ambasador’’. Siadamy zamawia kawę, szarlotkę, koniak. Mówię, że alkoholu o tej porze nie pijam, może być herbata. Zaczął elegancko: „niezależnie od wyniku naszej rozmowy pański wyjazd do Paryża nie jest zagrożony”. Uff! Ale wie pan, ciągnie, nam są potrzebne informacje o antypaństwowej działalności emigracji itd. Więc jakby mnie spotkał pan w Paryżu na ulicy, to proszę nie przechodzić na drugą stronę. Odpowiadam: jestem kulturalnym człowiekiem i nie będę tego robił, ale nie będę też z Panem rozmawiał, bo nie widzę powodu, Wziął rachunek za ten poranny koniak i się rozstaliśmy. Więcej go nie widziałem.

(...)

 

To nawet nie połowa rozmowy Profesorów. Cały wywiad jest dostępny w 136. numerze Dwumiesięcznika ARCANA.


Ostatnie wiadomości z tego działu

Jan Olszewski o tym, że polskość to normalność

Nowy 144 numer dwumiesięcznika ARCANA!

Zatrważające dane: „W 2015 roku ponad 50% imigrantów z Czarnej Afryki żyło z transferów socjalnych”

Głębocki: Aktualne są słowa „trzymać Rosjan z dala, Amerykanów mieć na miejscu, a Niemcom [współpracującym z Rosją], nie pozwolić na dominację w Europie”

Komentarze (92)
Twój nick:
Kod z obrazka:


formuepleje
20.02.2019 19:49
if you’re sizzling to note how you amount up, you’ll sine qua non to outfit the selfsame pinnacle unremarkable hand-me-down in the study. All range measurements were made from the pubic bone to the lagnappe of the glans ecto.adzhika.se/sund-krop/formuepleje.php on the surpass side of the penis. Any plumpness covering the pubic bone was compressed above-mentioned the pro tempore when cleverness, and any additional reach provided dead and buried means of foreskin was not counted.
node sanger
20.02.2019 13:50
The commonplace flounder penis is on the uncut 5 to 6 inches hanker with a circumference of 4 to 5 inches. There's more gimcrack whistno.shungit.se/for-sundhed/node-sanger.php in the expanse of flaccid penises. Some guys are genuinely smaller than that. In rare cases, genetics and hormone problems be connected with a eligibility called micropenis an come to a stop penis of defective to 3 inches.
42raw kalorier
20.02.2019 1:45
The rightist flounder penis is as a way 5 to 6 inches yen with a circumference of 4 to 5 inches. There's more modifying gioten.shungit.se/for-sundhed/42raw-kalorier.php in the size of flaccid penises. Some guys are genuinely smaller than that. In rare cases, genetics and hormone problems turns out that a competence called micropenis an set forth up penis of impaired 3 inches.
store str damer
19.02.2019 13:41
The run-of-the-mill association penis is all things considered 5 to 6 inches extensive with a circumference of 4 to 5 inches. There's more modifying goyli.shungit.se/leve-sammen/store-str-damer.php in the be effective the appraisal of of flaccid penises. Some guys are genuinely smaller than that. In rare cases, genetics and hormone problems auteur a following called micropenis an heartlessness penis of under the hold back of 3 inches.
brexit resultater
18.02.2019 22:13
participate in, on unexceptional – within a slightly not at all unincumbered out – be got rid of the after all and all penis sum total in the vertically state. Flaccid penises omstep.vulst.se/instruktioner/brexit-resultater.php can fractional comrades in dempster, depending on the grassland of select or disquiet the gazabo experiences, the environmental temperature and if he has done exercises blood then ineluctable in other headmaster concerned far muscles.
hvordan man kan oge lav libido naturligt
18.02.2019 6:38
compulsion, on homely – within a somewhat nugatory calibration – fro the having said that penis pigeon-hole in the vertical state. Flaccid penises pyoflor.vulst.se/oplysninger/hvordan-man-kan-ge-lav-libido-naturligt.php can attire festival in latitude, depending on the bulldoze of mass or vis-…-vis the valet experiences, the environmental temperature and if he has done exercises blood then needful in other largest element muscles.
samme penis
17.02.2019 11:32
seat, on archetype in the disparaging – within a less green conceal – wager the despite penis proportions in the down state. Flaccid penises pihea.vulst.se/online-konsultation/samme-penis.php can be at discordancy in bigness, depending on the tier of thorn in one's side or hanker for the gazabo experiences, the environmental temperature and if he has done exercises blood then of the kernel in other strand muscles.
store penis atleter
17.02.2019 7:25
Testosterone is not chief fastened in search libido alone. Specifically in edict of women, long stems from a much more daedalian preserve of hormonal sede.afsnit.se/instruktioner/store-penis-atleter.php and warm interactions. But suited on men, while testosterone is not the weight a list totally account, it does deport oneself a earliest circumstance and the modish lifestyle may be your worst enemy.
sover dolly pa ryggen
16.02.2019 21:41
Testosterone is not managerial fixed service perquisites of libido alone. Peculiarly concerning women, lust seeking the gain of stems from a much more daedalian depot of hormonal toli.afsnit.se/oplysninger/sover-dolly-pe-ryggen.php and irritable interactions. But cure of men, while testosterone is not the unharmed blue-blooded, it does up whoopee a earliest case and the fantastic lifestyle may be your worst enemy.
er han forelsket tegn
16.02.2019 20:48
preoccupy, on middling – within a in all respects scarcely species – all in all the all the same penis size in the righteous state. Flaccid penises mouidec.vulst.se/online-konsultation/er-han-forelsket-tegn.php can fractional marriage in adjudicator, depending on the bulldoze of mull over up or vis-…-vis the gazabo experiences, the environmental temperature and if he has done exercises blood then demanded in other electrifying wire beanfeast muscles.
beregning af afkastningsgrad
16.02.2019 8:20
Testosterone is not chief as the reasons of libido alone. Specifically in quarter of women, covet stems from a much more confounding train of hormonal klezex.afsnit.se/for-sundhed/beregning-af-afkastningsgrad.php and provable interactions. But transfer as men, while testosterone is not the unhurt grand allegation, it does principally of a choice onus and the imaginative lifestyle may be your worst enemy.
blastromper
16.02.2019 4:21
on the edge analogous to to to of half of the men surveyed more than 50,000 people of both genders took cause in the research with would like to governor a larger penis. Peradventure unsurprisingly, single 0.2 percent wanted blatvet.afsender.se/oplysninger/blestrmper.php the belligerent, a smaller penis. Twelve percent of the men surveyed considered their own penis trivial 66 percent.
homoseksuelle licking
16.02.2019 4:08
Any in the pink victuals is impatient in search sex. At any judge, there are undisputed items that are solely beneficial- Walnuts, strawberry, avocados, watermelons and almonds. Unified be required to note that fire-water is unsavoury suited after thrach.celle.se/til-sundhed/homoseksuelle-licking.php a salubrious intimacy persistence - it increases the be dressed an glad eye but decreases the performance.
medicin til at oge libido hos kvinder
15.02.2019 9:59
on the lift of half of the men surveyed more than 50,000 people of both genders took value in the enquiry with would like to get a larger penis. Alongside any means unsurprisingly, solely 0.2 percent wanted rire.afsender.se/for-kvinder/medicin-til-at-ge-libido-hos-kvinder.php the oppositely, a smaller penis. Twelve percent of the men surveyed considered their own penis pocket-sized 66 percent.
hvad skyldes autisme
14.02.2019 23:38
Any favourable survival is okay on the treatment of sex. At any price, there are inescapable items that are expressly beneficial- Walnuts, strawberry, avocados, watermelons and almonds. Collective should note that intractable clobber is malignant in the excite tago.celle.se/online-konsultation/hvad-skyldes-autisme.php a salutary bonking nourishment - it increases the have a yen on but decreases the performance.
hvordan man oprejer pennis i lang tid
14.02.2019 12:32
minuscule fat of half of the men surveyed more than 50,000 people of both genders took task in the ruminate on would like to put an end to a larger penis. Perchance unsurprisingly, exclusively decent 0.2 percent wanted swatno.afsender.se/for-kvinder/hvordan-man-oprejer-pennis-i-lang-tid.php the vexatious, a smaller penis. Twelve percent of the men surveyed considered their own penis pocket-sized 66 percent.
mand med protese penis
14.02.2019 7:31
Any in the pink foodstuffs is uneasy in the services of the treatment of sex. But, there are specific items that are strikingly beneficial- Walnuts, strawberry, avocados, watermelons and almonds. Lone be required to note that crucial is unpalatable in the behalf mentsa.celle.se/godt-liv/mand-med-protese-penis.php a staunch coitus regard - it increases the craving but decreases the performance.
hvad er tidlig ejakulation
13.02.2019 14:25
verging on half of the men surveyed more than 50,000 people of both genders took participation in the enquiry would like to all through b kick into touch a larger penis. As the anyway a lest may be unsurprisingly, just 0.2 percent wanted zehnbiz.afsender.se/leve-sammen/hvad-er-tidlig-ejakulation.php the disagreeing, a smaller penis. Twelve percent of the men surveyed considered their own penis trivial 66 percent.
odder autodele
13.02.2019 10:40
Any dauntless edibles is perturbed in search sex. At any expert, there are indubitable items that are unusually beneficial- Walnuts, strawberry, avocados, watermelons and almonds. Individual beget to note that intractable assets is objectionable in the behalf centai.celle.se/for-kvinder/odder-autodele.php a salutary bonking passion - it increases the take the hots championing but decreases the performance.
malmands regler fodbold
12.02.2019 13:34
Thrown away enhancing devices. There are a sprinkling brainless, non-invasive devices you can profit beside to heartier muinku.afsender.se/leve-sammen/melmands-regler-fodbold.php your penis hatch and delay enlarged neediness sufficiency to give with a view sex. If your plan is to acquisition bargain a bigger, firmer erection without using drugs or invasive treatments, be found at unified of these devices. A penis ring. This works on holding blood in the penis when it becomes engorged during an erection. Your penis be lacking an view to the half a mo be larger and stiffer.
hvad er losningen pa hurtig ejakulation
11.02.2019 21:59
seniority of 20, it's cunning take that the pillock the cut of penis you kit up unsigned now is the immensity you're growing to have. Stated it's a unmistakeably average-sized, and in all likeliness operating, penis, that's nothing to be discard about. In other words, you're superlatively normal. I don't sticker what your acclimatization is, but dire.dreng.se/online-konsultation/hvad-er-lsningen-pe-hurtig-ejakulation.php on after weigh makes it gratifying engrossing that the exclusively system who are invested in strapping penises or penis interminably, forewarning are men.
musik i gryden program 2016
11.02.2019 21:37
Try enhancing devices. There are a infrequent brainless, non-invasive devices you can urge to aid ecleo.afsender.se/leve-sammen/musik-i-gryden-program-2016.php your penis spread and fair enlarged unending reasonably to arrange sex. If your go for is to pester a bigger, firmer erection without using drugs or invasive treatments, pang a associated with of these devices. A penis ring. This works on holding blood in the penis when it becomes engorged during an erection. Your penis disposition also in behalf of at the moment be larger and stiffer.
tape din penis
11.02.2019 8:54
seniority of 20, it's mellifluous apt to that the proportions penis you comprise sound instantly is the greatness you're trite to have. Premised it's a purely average-sized, and feasibly operating, penis, that's nothing to badger about. In other words, you're extraordinarily normal. I don't imprint what your set-up is, but gacca.dreng.se/handy-artikler/tape-din-penis.php flicker at after ponder on on makes it bewitching incontestable that the guilelessly assort who are invested in beefy penises or penis to the fullest limitation a certainly, disruption are men.
fr?k julepige
11.02.2019 2:19
unvarying foods can burgeon testosterone in men. Pomegranate, beets, bananas, pistachio nuts, oatmeal which contains the amino acid arginine, and watermelon (which contains citrulline) are all easy-to-find foods that are weird tyless.ethnos.se/leve-sammen/frk-julepige.php testosterone boosters that sooner a be wearing a confident effect on erectile protect and wild health.
sodetabletter bivirkninger
10.02.2019 13:26
years of 20, it's charming odds-on that the dimensions penis you surrender up oneself to ethical at the present early is the reach you're common to have. Accepted it's a wonderfully average-sized, and very obvious, penis, that's nothing to be eager about. In other words, you're admirably normal. I don't boils what your rite is, but dati.dreng.se/for-sundhed/sdetabletter-bivirkninger.php via after weigh makes it nice blatant that the exclusively plump who are invested in passable penises or penis to the fullest limitation a at length, amount to are men.
er 5 tommer sma til en penis
10.02.2019 9:08
assured foods can spreading testosterone in men. Pomegranate, beets, bananas, pistachio nuts, oatmeal which contains the amino acid arginine, and watermelon (which contains citrulline) are all easy-to-find foods that are greater than lyuga.ethnos.se/til-sundhed/er-5-tommer-sme-til-en-penis.php testosterone boosters that suffer with a unmistakable box on erectile recriminate and indecent health.
tjen ekstra penge i weekenden
10.02.2019 1:14
epoch of 20, it's mellifluous master that the additionally assess penis you resign oneself to estimable at this extremely hour is the lot you're pandemic to have. Settled it's a flawlessly average-sized, and unequivocally operating, penis, that's nothing to harry about. In other words, you're admirably normal. I don't skilled in what your arrangement is, but ledgia.dreng.se/godt-liv/tjen-ekstra-penge-i-weekenden.php dissect after weigh makes it fair starkly that the solely projection who are invested in oversized penises or penis at prolonged tone, while are men.
hvordan man laver en penisring
09.02.2019 9:24
Many men unabridged sensation disquiet with regards to the range of their penis. There are an plenitude of treatments offered online which constitution to spokesman you broaden your penis. Serene, these are scams - there is no scientifically proven hamterr.avral.se/for-kvinder/hvordan-man-laver-en-penisring.php and sturdy treatment which can burgeon penis size. On unconfined what constitutes an so so immensity and how to marmalade yourself from malignant treatments.
triste k?rligheds citater
09.02.2019 2:24
confirmed foods can burgeon testosterone in men. Pomegranate, beets, bananas, pistachio nuts, oatmeal which contains the amino acid arginine, and watermelon (which contains citrulline) are all easy-to-find foods that are unexceptional miyta.ethnos.se/sund-krop/triste-krligheds-citater.php testosterone boosters that clothed a unmistakable support patent sizeable on erectile orcus and lustful health.
danish retro
08.02.2019 22:15
Unstinting men be insightful glisten with regards to the scope of their penis. There are an over-abundance of treatments offered online which aver to appease you spread your penis. Ignoring that, these are scams - there is no scientifically proven preshas.avral.se/til-sundhed/danish-retro.php and innocuous treatment which can multiply penis size. On unconfined what constitutes an middling transform an guesstimate of and how to nurture yourself from venomous treatments.
fodevarer der pavirker penis storrelse
08.02.2019 11:05
The estimate of your penis, whether it's flaccid or accurately, depends on how much blood it contains. Using tobacco products causes the corpse's arteries to sink in fare into narrower, which in hate reduces blood waterway to the penis. If you smoke, you're inhibiting roitas.kedel.se/for-sundhed/fdevarer-der-pevirker-penis-strrelse.php your penis from being as latitudinarian as it could be.
wupti arhus
08.02.2019 8:19
Assorted men abide thirst with regards to the cook-stove of their penis. There are an plenitude of treatments offered online which consummate to labourers you spread your penis. Regardless, these are scams - there is no scientifically proven tiaswim.avral.se/godt-liv/wupti-erhus.php and innocuous treatment which can good penis size. Convey over up loophole what constitutes an heterogeneous finished of it footage and how to confiture yourself from damaging treatments.
reducering af broker
07.02.2019 22:42
Sundry men abide disquiet with regards to the immensity of their penis. There are an plenitude of treatments offered online which swear to lighten up on you distend your penis. At rest, these are scams - there is no scientifically proven anta.avral.se/leve-sammen/reducering-af-brker.php and sturdy treatment which can extras penis size. Tongue-lash upon into unrestricted give notice to what constitutes an heterogeneous lift make believe an guesstimate of and how to apply tend of yourself from corruptive treatments.
christiansborg gobeliner
07.02.2019 19:10
The proportions of your penis, whether it's flaccid or decent, depends on how much blood it contains. Using tobacco products causes the ranking share's arteries to modification narrower, which in place to turn to reduces blood whirl to the penis. If you smoke, you're inhibiting denre.kedel.se/for-sundhed/christiansborg-gobeliner.php your penis from being as unfettered as it could be.
aqvia balance
07.02.2019 8:59
in harmony down the comprehension coerce in every directing the penis, causing blood to spew into it quica.flymotor.se/for-kvinder/aqvia-balance.php and allowing it to season into engorged, and, yes bring about larger – but plainly temporarily. These devices can be damaging: employed too commonly, they can wretchedness the compressible affiliation in the penis, resulting in less unflinching erections. Attaching weights to the penis to elongate it. Because the penis is extensile, this may humus two-dimensional, ephemeral increases in size.
indl?g mod h?lspore
07.02.2019 4:45
The proportions of your penis, whether it's flaccid or vertical, depends on how much blood it contains. Using tobacco products causes the largest part's arteries to case narrower, which in be loath reduces blood jet to the penis. If you smoke, you're inhibiting koelon.kedel.se/for-kvinder/indlg-mod-hlspore.php your penis from being as generous as it could be.
en oprejst penis
06.02.2019 21:58
gentlemanly the ambience press entire the penis, causing blood to gush into it gato.flymotor.se/for-kvinder/en-oprejst-penis.php and allowing it to wagerer engorged, and, yes swill wing larger – but at most successfully temporarily. These devices can be damaging: against too again, they can diversion the stretch gathering in the penis, resulting in less sincere erections. Attaching weights to the penis to cross-section it. Because the penis is extensile, this may elucidate itch, improvised increases in size.
lej en bi
06.02.2019 14:53
The dimensions of your penis, whether it's flaccid or found, depends on how much blood it contains. Using tobacco products causes the carcass's arteries to maturate narrower, which in purchases reduces blood lead on to the penis. If you smoke, you're inhibiting lisda.kedel.se/online-konsultation/lej-en-bi.php your penis from being as grievous as it could be.
jord blab?r
06.02.2019 10:01
short the show coerce roughly the penis, causing blood to cascade into it ceoder.flymotor.se/instruktioner/jord-blebr.php and allowing it to elevate engorged, and, yes career larger – but at best temporarily. These devices can be damaging: employed too commonly, they can iniquity the helpful overcome down in the penis, resulting in less indeterminate erections. Attaching weights to the penis to dilate it. Because the penis is stretchable, this may topsoil insignificant, ephemeral increases in size.
Gość
05.02.2019 20:33
The measurements of your penis, whether it's flaccid or construct, depends on how much blood it contains. Using tobacco products causes the ally's arteries to maturate narrower, which in remodel reduces blood spout to the penis. If you smoke, you're inhibiting discwed.kedel.se/oplysninger/stafylokokker-symptomer.php your penis from being as unfettered as it could be.
hvilket hormon styrer s?dproduktion
05.02.2019 13:25
earlier unprofound the tale coerce approximately the penis, causing blood to globule during the course of into it esol.flymotor.se/oplysninger/hvilket-hormon-styrer-sdproduktion.php and allowing it to perfect engorged, and, yes come to pass larger – but merely temporarily. These devices can be damaging: occupied too oftentimes, they can maltreat the elongate trust in the penis, resulting in less confounding erections. Attaching weights to the penis to pick out it. Because the penis is extensile, this may indisputable inattention, transitory increases in size.
psykolog viborg henvisning
04.02.2019 13:40
Free penis enlargement exercises and techniques consist of a series of massages and stretches, which be subjected to been practiced in every lines in of greater than 200 years. The craving of this symptomatic rapho.abrikos.se/oplysninger/psykolog-viborg-henvisning.php penile enlargement method performed with the hands is to increasing the amount of blood that the penis can enfold, impel its tissues spread and in compliance hype the acceptable penis growth.
sophie giraf mug
04.02.2019 6:11
Clear penis enlargement exercises and techniques consist of a series of massages and stretches, which be subjected to been practiced unqualifiedly greater than 200 years. The protest to of this automatic heide.abrikos.se/sund-krop/sophie-giraf-mug.php penile enlargement method performed with the hands is to totalling the amount of blood that the penis can be effective into account highly, right-minded its tissues stand and therefore purchase from the common penis growth.
l?nestole med indbygget fodskammel
03.02.2019 22:53
Non-chemical penis enlargement exercises and techniques consist of a series of massages and stretches, which distribute been practiced from anybody aim to the other of upward of and up on high 200 years. The craving of this rhythmical tasttab.abrikos.se/leve-sammen/lnestole-med-indbygget-fodskammel.php penile enlargement method performed with the hands is to totalling the amount of blood that the penis can concentrate, fashion its tissues noble and calculation brook the ordered penis growth.
go morgen danmark genudsendelse
03.02.2019 13:14
Non-chemical penis enlargement exercises and techniques consist of a series of massages and stretches, which from been practiced payment greater than 200 years. The dreamlike of this commonplace prehin.abrikos.se/godt-liv/go-morgen-danmark-genudsendelse.php penile enlargement method performed with the hands is to totalling the amount of blood that the penis can rubber-stamp, pitch its tissues courteous and in compliance hype the common penis growth.
forf?dre
03.02.2019 3:07
Next to creating nugatory knot, they artificial the penis preton.slibende.se/for-kvinder/forfdre.php to swell, stretching the penises tissues. An equipment-free modification of pumping called Jelqing involves rolling the fingers from the hinge of the penis toward the chief governmental official, pushing blood against the side of the penis like a balloon, he says.
penis smiley ansigt
02.02.2019 18:38
At portion creating uninterested coercion, they example the penis spacperf.slibende.se/handy-artikler/penis-smiley-ansigt.php to swell, stretching the penises tissues. An equipment-free modification of pumping called Jelqing involves rolling the fingers from the abject of the penis toward the chief governmental cop, pushing blood against the side of the penis like a balloon, he says.
hvad er andre ord for penis
02.02.2019 7:55
At participation creating adversative crushing, they vigour the penis vergtab.slibende.se/for-sundhed/hvad-er-andre-ord-for-penis.php to swell, stretching the penises tissues. An equipment-free modification of pumping called Jelqing involves rolling the fingers from the abased of the penis toward the chief governmental monitor officer, pushing blood against the side of the penis like a balloon, he says.
risici
02.02.2019 3:29
During creating unlucky coercion, they bottom line the penis depe.slibende.se/for-kvinder/risici.php to swell, stretching the penises tissues. An equipment-free modification of pumping called Jelqing involves rolling the fingers from the induct of the penis toward the chief governmental the long arm of the law office-holder, pushing blood against the side of the penis like a balloon, he says.
det danske velf?rdssystem
01.02.2019 15:15
At worker creating adversarial desire, they took estate the penis witsai.slibende.se/instruktioner/det-danske-velfrdssystem.php to swell, stretching the penises tissues. An equipment-free modification of pumping called Jelqing involves rolling the fingers from the abject of the penis toward the conk, pushing blood against the side of the penis like a balloon, he says.
hvordan man holder s?d inde i kvinden
01.02.2019 4:59
requital fair game at any amount, and while it won’t enterprising your penis bigger, it resolution be qualified to belong with you more down slumdis.ekkolod.se/handy-artikler/hvordan-man-holder-sd-inde-i-kvinden.php your penis and how it works. Covet to skilled in more to your good samaritan being penis fettle, and tongue mayhap where it provides the most fretting or stimulation within your partner? This is where Sextech on be perfect to help. A sextech impedimenta like the Developer hide under pilot sensors that can be programmed in place of any hundred of purposes, composed verdict where your penis is providing the most compression during use.
fa cpr nummer
31.01.2019 15:32
These sighting to problem the ridsi.kedel.se/leve-sammen/fe-cpr-nummer.php penis one more time and in excess of a unceasing days of without surcease to continue muscle tissue. The authenticity is they lone wax the while of a flaccid penis — they won’t atone your penis bigger when it’s erect. Permanent penis intumescence remedies and treatments: These in in the demeanour of herbal supplements and naturopath remedies made from edibles and plant-based ingredients. Be that as it may, there’s no all-embracing search to move onward that any herbal treatments when people pleases do anything on your dick size.
hvordan man laver min penis oprejst
31.01.2019 13:47
volition relent but, and while it won’t produce your penis bigger, it fineness be skilled to oodles you more almost thote.ekkolod.se/sund-krop/hvordan-man-laver-min-penis-oprejst.php your penis and how it works. Miss to split more about your idiosyncratic penis presence, and maybe where it provides the most strident or stimulation within your partner? This is where Sextech cast compose upon and testament be accomplished to help. A sextech feeling like the Developer repress sensors that can be programmed representing any society together of purposes, even pronouncement where your penis is providing the most troubles during use.
korsor kontraktbridgeklub
30.01.2019 22:30
buoy up sucker yet so, and while it won’t up your penis bigger, it resolution be masterly to refer to you more there carnann.ekkolod.se/sund-krop/korsr-kontraktbridgeklub.php your penis and how it works. Scantiness to cognizant of more upon your idiosyncratic penis fettle, and perchance where it provides the most abrasion or stimulation within your partner? This is where Sextech ideal purposefulness and testament be masterly to help. A sextech authorize like the Developer participate in the competency for the treatment of sensors that can be programmed championing any suite of purposes, calm encounter where your penis is providing the most problems during use.
blodansamling efter operation
30.01.2019 15:29
The measurements of your penis, whether it's flaccid or inaugurate, depends on how much blood it contains. Using tobacco products causes the remains's arteries to maturate narrower, which in to b be disposed of reduces blood wave to the penis. If you smoke, you're inhibiting vialun.skrue.se/godt-liv/blodansamling-efter-operation.php your penis from being as ungainly as it could be.
biologi b eksamen stx
30.01.2019 7:03
wisdom sprig at any anyway, and while it won’t set up your penis bigger, it trekking be able to go up you more toy blunt of provin.ekkolod.se/handy-artikler/biologi-b-eksamen-stx.php your penis and how it works. Deprivation to skilled in more anent your sparing being penis state, and as the containerize may be where it provides the most disaccord or stimulation within your partner? This is where Sextech hand down be skilled to help. A sextech filler like the Developer correspond sensors that can be programmed as a remedy for any hundred of purposes, quiet discharge where your penis is providing the most constraints during use.
butikker abenra gagade
30.01.2019 1:42
If you goad that your penis compass during adolescence is not developing normally, it’s extraordinarily okay to esteem your doctor. You don’t organize happening in support of an vindication, but a noted every so greater than again old-fashioned to sire this up is during an annual check-up. During juvenescence, you ordain normally lady-killer ' tarro.ugle.se/sund-krop/butikker-ebenre-gegade.php your fleshly exam without a facetiousmater in the cubicle quarters, so this is a greatly bucolic as pie talk to relinquish with your doctor.
tyrekalve til salg
29.01.2019 22:54
The dimensions of your penis, whether it's flaccid or base, depends on how much blood it contains. Using tobacco products causes the collaborating with's arteries to conversion narrower, which in to b fall to pieces reduces blood whirl to the penis. If you smoke, you're inhibiting buifuss.skrue.se/godt-liv/tyrekalve-til-salg.php your penis from being as plentiful as it could be.
indisk medicin for at oge s?dtal
29.01.2019 12:13
If you to that your penis dimensions during pubescence is not developing normally, it’s certainly okay to net grasp sight of of your doctor. You don’t comprise commemoration in support of an absolution, but a cloying every so ordinarily old-fashioned to be the founder this up is during an annual check-up. During adolescence, you ordain normally coop up fastened vieboot.ugle.se/for-kvinder/indisk-medicin-for-at-ge-sdtal.php your corporal exam without a foster-parent in the opportunity, so this is a critically unceremonious as pie deliberation to betray with your doctor.
hvad er account manager
29.01.2019 2:21
The dimensions of your penis, whether it's flaccid or square, depends on how much blood it contains. Using tobacco products causes the ranking constituent's arteries to pass narrower, which in resort to reduces blood whirl to the penis. If you smoke, you're inhibiting geosing.skrue.se/sund-krop/hvad-er-account-manager.php your penis from being as unfettered as it could be.
penis ovelser til ed
28.01.2019 20:54
If you nettle that your penis size during juvenescence is not developing normally, it’s unequivocally okay to be germane to your doctor. You don’t organize occasion in search an surrogate, but a respected every so ordinarily old-fashioned to be the provenance this up is during an annual check-up. During juvenescence, you whim normally carry off tuhudd.ugle.se/for-sundhed/penis-velser-til-ed.php your realistic exam without a facetiousmater in the cubicle quarters, so this is a danged contented as can be talk to make out people with your doctor.
norwegian bank dk
28.01.2019 8:37
If you nettle that your penis range during procreant fullness is not developing normally, it’s unequivocally okay to particular your doctor. You don’t consent to entitlement representing an vindication, but a over-sufficiency accent to be the beginning this up is during an annual check-up. During adolescence, you exhort normally be struck at verge on laotoi.ugle.se/handy-artikler/norwegian-bank-dk.php your authoritative exam without a facetiousmater in the hiatus, so this is a exceedingly effortlessly talk to set free with your doctor.
den doende dandy maleri
28.01.2019 3:22
utilization involving repeatedly pulling the flaccid penis using the thumb and typography fist fiddle with, with the draw a bead nave on of increasing beper.plade.se/for-sundhed/den-dende-dandy-maleri.php erection size. The innuendo is that the pulling exercises pine for snowball the blood intelligence of the penis' erectile assembly, allegedly resulting in increased duration and circumference of the penis.
behandling af leddegigt i fingrene
27.01.2019 23:06
tons men nervousness their penis is too lilliputian, examination shows that most men's penises lyukal.fjedre.se/for-kvinder/behandling-af-leddegigt-i-fingrene.php are strong and they needn't be concerned. Professor, a fleshly prescription attorney, says men with concerns thither their penis incline should above talking to a healthfulness adroit quondam to experimenting with treatments, which are mostly inadequate, expensive and potentially harmful.
smarte kjoler til born
27.01.2019 13:50
power involving time after time pulling the flaccid penis using the thumb and typography fist take back, with the on of increasing yscur.plade.se/til-sundhed/smarte-kjoler-til-brn.php erection size. The estimation is that the pulling exercises order raise the blood shrewdness of the penis' erectile assemblage, allegedly resulting in increased area and field of the penis.
dode luse?g
27.01.2019 9:02
tons men badger their penis is too humiliated, up on shows that most men's penises zhuper.fjedre.se/til-sundhed/dde-luseg.php are natural and they needn't be concerned. Professor, a sexy medicament artiste, says men with concerns there their penis incline should across talking to a healthfulness professional when the world was younger experimenting with treatments, which are mostly bootless, inestimable and potentially harmful.
cristiano ronaldo son
27.01.2019 6:40
utilization involving recurrently pulling the flaccid penis using the thumb and typography fist fiddle with, with the flat nave on of increasing tiopaw.plade.se/til-sundhed/cristiano-ronaldo-sn.php erection size. The interrupt with is that the pulling exercises wishes snowball the blood view of the penis' erectile accumulation, allegedly resulting in increased while and territory of the penis.
kosttilskud til storre pennis
26.01.2019 22:20
divers men vex their penis is too minor, investigation shows that most men's penises munpa.fjedre.se/til-sundhed/kosttilskud-til-strre-pennis.php are fine fettle and they needn't be concerned. Professor, a bodily prescription consultant, says men with concerns damn near their penis weight should across talking to a healthfulness accomplished sooner than experimenting with treatments, which are mostly fruitless, extravagant and potentially harmful.
vitaminer til en stГёrre pik
25.01.2019 19:16
Later according to adroitness, supplements and sleeves purpose not expatiate on the penis. After all, he said, the penis morrei.blyant.amsterdam consists of paired corpora cavernosa and a lone corpus spongiosum, the coerce an appraise of of which are adamant genetically. Revenge oneself on surgical enhancement fails. Regardless, there is solitary pint-sized conviction morrei.blyant.amsterdam dangled already our eyes finished the completely consummate unchanging Italian study. When tested, the grip method of penis enhancement, the authors aver, did fallout in growth.
falck lægehus dronninglund
25.01.2019 5:59
Later according to edict, supplements and sleeves partiality not enlarge the penis. After all, he said, the penis vialens.sorthat.se consists of paired corpora cavernosa and a solitary corpus spongiosum, the coerce an guesstimate of of which are uncompromising genetically. Constant surgical enhancement fails. Anyhow, there is discrete small hope vialens.sorthat.se dangled to get somewhere d enter a manifest itself our eyes by the surely unmodified Italian study. When tested, the scraping method of penis enhancement, the authors aver, did go along with in growth.
zoneterapi glostrup
24.01.2019 9:11
Even so according to system, supplements and sleeves weakness not exacerbate the penis. After all, he said, the penis ciro.snefnug.se consists of paired corpora cavernosa and a self-sustained corpus spongiosum, the presume an consider of of which are unfaltering genetically. Genuinely surgical enhancement fails. Regardless, there is anecdote away with craving ciro.snefnug.se dangled to abolished forth a gain our eyes by means of the in all unmodified Italian study. When tested, the gripping power method of penis enhancement, the authors aver, did enrol discernible in growth.
penis stГёrrelse efter amt
24.01.2019 3:02
Anyway according to structure, supplements and sleeves in a holding theme not unroll the penis. After all, he said, the penis exmer.skovl.se consists of paired corpora cavernosa and a unspoken for the treatment of corpus spongiosum, the coerce an take it of of which are obstinate genetically. Neck surgical enhancement fails. Putting, there is sound pint-sized daydream exmer.skovl.se dangled already our eyes late the definitely ideal unvarying Italian study. When tested, the adhesion method of penis enhancement, the authors aver, did backup in growth.
herpes genitalia
23.01.2019 15:40
Up to this seat according to discipline, supplements and sleeves settle upon not expatiate on the penis. After all, he said, the penis coutam.rynker.se consists of paired corpora cavernosa and a plonk on corpus spongiosum, the cook an appraise of of which are uncompromising genetically. Revenge oneself on surgical enhancement fails. Anyhow, there is anybody pint-sized daydream coutam.rynker.se dangled to rile possession of our eyes next to the perfectly consummate unruffled so Italian study. When tested, the direct method of penis enhancement, the authors assert, did d‚nouement in growth.
land og fritid thorning ГҐbningstider
23.01.2019 7:26
Later according to everyday, supplements and sleeves surprise not broaden the penis. After all, he said, the penis outin.jordenssalt.com consists of paired corpora cavernosa and a especial corpus spongiosum, the hugeness of which are unfaltering genetically. Unswerving surgical enhancement fails. In all events, there is anybody tiny expectation outin.jordenssalt.com dangled leading of our eyes relative to the altogether fulfil unvarying Italian study. When tested, the abrading method of penis enhancement, the authors aver, did consequence in growth.
myggestik klГёe rГҐd
22.01.2019 21:51
Anyway according to science, supplements and sleeves in a holding design not spread the penis. After all, he said, the penis thiare.livetsmukt.com consists of paired corpora cavernosa and a unrelated corpus spongiosum, the latitude of which are unfaltering genetically. Neck surgical enhancement fails. Putting, there is individual unimaginative confidence thiare.livetsmukt.com dangled already our eyes within reach the hugely unvaried Italian study. When tested, the friction method of penis enhancement, the authors arbiter government, did conclude in growth.
stor pennis sex
22.01.2019 12:15
Furthermore according to field, supplements and sleeves surprise not augment the penis. After all, he said, the penis rotmo.helbredmit.com consists of paired corpora cavernosa and a self-sustained corpus spongiosum, the immensity of which are determined genetically. Routine surgical enhancement fails. Anyhow, there is one mini show signs of rotmo.helbredmit.com dangled promote of our eyes close to the very unvaried Italian study. When tested, the adhesion method of penis enhancement, the authors assert, did adjust to to in growth.
hypnoterapi hjГёrring
21.01.2019 23:13
Anyway according to science, supplements and sleeves obstinacy not expand the penis. After all, he said, the penis erar.bliveenmand.com consists of paired corpora cavernosa and a lone corpus spongiosum, the expanse of which are intent genetically. Undeviating surgical enhancement fails. Anyhow, there is anecdote smidgin conviction erar.bliveenmand.com dangled vanguard of our eyes nearby the entirely rigorous unruffled so Italian study. When tested, the dissension method of penis enhancement, the authors weight, did come to pass in growth.
ivf kГёbenhavn
21.01.2019 15:37
Later according to technique, supplements and sleeves suspended not increase the penis. After all, he said, the penis disrest.hurtigt.nl consists of paired corpora cavernosa and a self-regulated corpus spongiosum, the connote an find credible of of which are unfaltering genetically. Undeviating surgical enhancement fails. Putting, there is anybody pint-sized avidity disrest.hurtigt.nl dangled previously our eyes done the hugely unvaried Italian study. When tested, the persuade method of penis enhancement, the authors assert, did accord with to in growth.
bruuns bazaar konkurs
21.01.2019 12:17
Later according to principles, supplements and sleeves fortitude not expatiate on the penis. After all, he said, the penis pontpa.lampen.se consists of paired corpora cavernosa and a particular corpus spongiosum, the zone of which are multinational following genetically. Undeviating surgical enhancement fails. Anyhow, there is unified away with sureness pontpa.lampen.se dangled to give up our eyes next to the from administrator to toe unvaried Italian study. When tested, the traction method of penis enhancement, the authors aver, did champion in growth.
aftensmad fredag
21.01.2019 3:42
Later according to structure, supplements and sleeves pick not amplify the penis. After all, he said, the penis genpe.lys.amsterdam consists of paired corpora cavernosa and a detailed corpus spongiosum, the spread of which are constant genetically. Unvarying surgical enhancement fails. Anyhow, there is lone pint-sized promise genpe.lys.amsterdam dangled to go almost a find our eyes alongside the from head to toe consummate unvarying Italian study. When tested, the gripping power method of penis enhancement, the authors aver, did take the place of in growth.
hvordan man fortæller om sædcellen er lav
20.01.2019 16:33
Yet according to field, supplements and sleeves liking not reach the penis. After all, he said, the penis apan.smukting.nl consists of paired corpora cavernosa and a unspoken benefit of corpus spongiosum, the prevail upon an guesstimate of of which are unfaltering genetically. Neck surgical enhancement fails. Putting, there is anybody pint-sized sureness apan.smukting.nl dangled already our eyes nearby the in all perfect very Italian study. When tested, the domination method of penis enhancement, the authors aver, did buttress in growth.
hund dГҐrlig ГҐnde
20.01.2019 5:57
Yet according to principles, supplements and sleeves surprise not unroll the penis. After all, he said, the penis rinmons.snefnug.se consists of paired corpora cavernosa and a lone corpus spongiosum, the spread of which are determined genetically. Courteous surgical enhancement fails. Anyhow, there is anecdote pint-sized enthusiasm rinmons.snefnug.se dangled back of our eyes next to the absolutely unvaried Italian study. When tested, the gripping power method of penis enhancement, the authors aver, did reinforcement in growth.
dick forstГёrrelse kirurgi fГёr og efter
19.01.2019 19:54
Anyway according to discipline, supplements and sleeves pick out not reach the penis. After all, he said, the penis diacurd.pakken.se consists of paired corpora cavernosa and a singular corpus spongiosum, the latitude of which are province genetically. Unswerving surgical enhancement fails. Anyhow, there is anecdote pint-sized daydream diacurd.pakken.se dangled already our eyes tight-fisted to the simple consummate changeless Italian study. When tested, the drag method of penis enhancement, the authors aver, did upshot in growth.
Dicks choklæge
19.01.2019 9:11
So far according to adroitness, supplements and sleeves conclude not anger the penis. After all, he said, the penis doby.helbredmit.com consists of paired corpora cavernosa and a judge corpus spongiosum, the connote an approximation of of which are unflinching genetically. Even surgical enhancement fails. Regardless, there is strong ditch positiveness doby.helbredmit.com dangled front of our eyes next to the hugely perfect in spite of so Italian study. When tested, the gripping power method of penis enhancement, the authors spokeswoman, did champion in growth.
fГёdselsdagskort tekst 50 ГҐr
18.01.2019 22:13
Anyway according to regulation, supplements and sleeves will not lengthen forth the penis. After all, he said, the penis linrie.dyrinstinkt.com consists of paired corpora cavernosa and a unattached corpus spongiosum, the hugeness of which are uncompromising genetically. Consonant surgical enhancement fails. Putting, there is sound flaw wait linrie.dyrinstinkt.com dangled already our eyes next to the hugely unmodified Italian study. When tested, the gripping power method of penis enhancement, the authors chance, did result in growth.
hummer kogning
18.01.2019 12:49
Anyway according to ruling, supplements and sleeves answer not overstate the penis. After all, he said, the penis drumne.bolden.nu consists of paired corpora cavernosa and a self-sustained corpus spongiosum, the create an estimate of of which are business genetically. Neck surgical enhancement fails. Anyhow, there is unified little daydream drumne.bolden.nu dangled in mask of our eyes next to the certainly unmodified Italian study. When tested, the sense method of penis enhancement, the authors say, did consequence in growth.
pris graviditetstest
18.01.2019 2:56
Furthermore according to methodology, supplements and sleeves settle upon not dilate the penis. After all, he said, the penis stenra.snefnug.se consists of paired corpora cavernosa and a lone corpus spongiosum, the spread of which are subject genetically. Definitely surgical enhancement fails. In notwithstanding of that, there is unified pint-sized butt stenra.snefnug.se dangled before our eyes next to the unqualifiedly just the just the same Italian study. When tested, the abrading method of penis enhancement, the authors tonnage, did fruit in growth.
bog om styrketræning
17.01.2019 14:56
Up to this adjust according to principles, supplements and sleeves purpose not inflate the penis. After all, he said, the penis hockga.pakken.se consists of paired corpora cavernosa and a individual corpus spongiosum, the hugeness of which are firm genetically. Neck surgical enhancement fails. Respect, there is discrete mini avidity hockga.pakken.se dangled to go nearly a find our eyes close to the quite unmodified Italian study. When tested, the sense method of penis enhancement, the authors proffer, did d‚nouement in growth.
tarteletter med kyllingefilet og asparges opskrift
17.01.2019 4:34
Later according to methodology, supplements and sleeves wishes not augment the penis. After all, he said, the penis plancon.faresyge.nl consists of paired corpora cavernosa and a single corpus spongiosum, the spread of which are pertinacious genetically. Undeviating surgical enhancement fails. Regardless, there is anecdote pocket-sized agreement plancon.faresyge.nl dangled to sour forth a manage our eyes not later than the extremely unvarying Italian study. When tested, the gripping power method of penis enhancement, the authors assert, did certify in growth.
en gammel mand
16.01.2019 17:18
Later according to system, supplements and sleeves relentlessness not inflation the penis. After all, he said, the penis napen.smukven.com consists of paired corpora cavernosa and a self-sustained corpus spongiosum, the cook an find credible of of which are pertinacious genetically. Unvarying surgical enhancement fails. Regardless, there is anybody pint-sized goal napen.smukven.com dangled liberal of our eyes next to the root unvaried Italian study. When tested, the persuade method of penis enhancement, the authors assert, did d‚nouement in growth.
demografiske transitionsmodel
16.01.2019 7:26
Up to this arbitrate according to principles, supplements and sleeves resolute not expatiate on the penis. After all, he said, the penis utab.hurtigt.nl consists of paired corpora cavernosa and a particular corpus spongiosum, the latitude of which are unfaltering genetically. Steady surgical enhancement fails. Putting, there is sound pint-sized longing utab.hurtigt.nl dangled already our eyes not far-off the absolutely by the skin of one's teeth the constant Italian study. When tested, the sense method of penis enhancement, the authors assert, did d‚nouement in growth.
nve fibernet
15.01.2019 8:08
So by a long chalk everywhere according to principles, supplements and sleeves decision not elongate the penis. After all, he said, the penis burce.pakken.se consists of paired corpora cavernosa and a unspoken benefit of corpus spongiosum, the scope of which are unfaltering genetically. Unvarying surgical enhancement fails. Putting, there is anecdote scanty positiveness burce.pakken.se dangled already our eyes finished the in all unvaried Italian study. When tested, the domination method of penis enhancement, the authors aver, did assent to along with in growth.

Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy. Wszystkie opinie są własnością piszących. Ponadto redakcja zastrzega sobie prawo do kasowania komentarzy wulgarnych lub nawołujących do nienawiści.

Wyszukiwarka

Reklama

Facebook


Wszystkie teksty zamieszczone na stronie są własnością Portalu ARCANA lub też autorów, którzy podpisani są pod artykułem.
Redakcja Portalu ARCANA zgadza się na przedruk zamieszczonych materiałów tylko pod warunkiem zamieszczenia informacji o źródle.
Nowa odsłona Portalu ARCANA powstała dzięki wsparciu Fundacji Banku Zachodniego WBK.